Dîrok û Dewletên Kurdî : Rewşa Kurdistan di Sedsala 20'an de - Raperîna 1991ê ya başûrê Kurdistanê

>> Rewşa Kurdistan di Sedsala 20'an de

>Raperîna 1991ê ya başûrê Kurdistanê

16 Adara sala 1988an de rejîma Iraqê bombeyên kîmtewî avêt ser Helebçeyê.Encamê de 5000 Kurd hate kuştin.Lê raya giştîyê Cihanê vê bûyare mezin netîdin.

Heta di Medyaya Cihanê de piştî 3-4 rojan ev nûçe derket.Ji ber ku Sedam Hiseyîn bi saya wan gihîştibû vê hêzê.Piştî vê êrîşê bi sedhezaran Kurd ji tirsa çekên kimyewî ji başurê Kurdistanê rewiyan.

Bi hezeran Kurd ber bi bakurê Kurdistanê û bi hezeran Kurd jî ber bi rojhilatê Kurdistanê çûn.Vê demêde jî piştî vê demê jî Neteweyên Yekbûyî meseleya Kurdistan neanîn rojeve.Ji ber ku patronên NY Amerîka,Britanya û Rûsya tiştekî wisa nedixwestin.

Piştî dagirikirina Kuweytê ji aliyê Iraqê ve Emerika êrîş bir ser Iraqê û Kurd jî vê demê de piştgirî dan Emerîkayê lê piştî vekişîna Emerîkaye li Iraqê Kurd û Seddam disa hember hew man.

Kurd di vê demê de dest bi serhildaneke mezin kirin û ev sehildana Raperîn(vejîn)ê bû.

• 5’ê Adarê 1991’an de Raperîna mezin destpêkir

• 7'ê Adarê de bajarê Silêmanî

• 10’ê Adarê de Rewandiz,Xelîfan,Herîr,Diyana,Dûz,Qoysencax

• 11’ê Adarê de Hewlêr û Xaneqîn

• 12’ê Adarê de Mexmûr û Pirdê

• 13’yê Adarê de Akrê,Zaxo û Berdareş

• 14’ê Adarê de jî Dihok û Amêdî

Ji alîya gel ve bi delfetên xwe ji destê rejima Iraqê rizgar kirin.

Lê belê Emerîka xiyanetî kir li Kurdan kir û alîkarîya Kurdan nekir.Lê bi xêra hin qenalên Medyaya Cihanê rayagiştîya Cihanê li hemberê hovîtîyên Seddam û bêbextiya Dewleta Emerîkayê rabûn ser lingan.Li ser vê yekê jî hin dewletên Ewrûpa –di serî de britanya- mecbûr man ku bo parastina Gelê Kurd hin çareyan gerîyan.

Heta 15 Nîsanê hejmara Kurdên ku reviyabûn Îranê ji milyonekê zêdetir bû.Pirsa Kurdistanê bi hefteyan ji rojeva Cihanê derneket.Dawîyê de George Bush mecbur ma ku Iraqê hişyar bike.Disa jî Kurd bawerîya xwe bi gotinên emerîka nedianîn.

Her çiqas George Bush hewl dida ku zextên Ewrûpa,çapamenî û raya giştîya Cihanê rizgar bibe jî li hemberê rexne û bêbextiya ku Kurdan kiribû neçar man ku ji bo bi Britanya,Elmanya,Îtalya,Frensa di 16yê Nîsanê 1991’an de xeta 36ê û jor de bo gelê Kurd herêma azad îlan kirin.Lê bajarên wek Kerkûkê ku neft lê hebû nedan Kurdan.Kurd bi demekî kin de vegerîn ser xakên xwe û demekî kurt de hêzên xwe ji nû ve qezenc kirin û êdî bênavber dixebitîn.

Piştî demekê Kurd dest bi xebatên avakirina Kurdistanê kirin da ku vê delfeta dîrokî û bêhempa bikarbînin û 19 Gulana 1992an de Li Başurê Kurdistanê yekem hilbirtinên giştî yên Parlementoya Kurdistanê pêk hat.Ji bo parlemena Kurdistan 6 lîste beşdarî hilbijartinê bûn:1-Partiya Demokrata Kurdistanê,2-Yekîtîya Niştimanê Kurdistan-Partiya Zehmetkêşên Kurdistan,3-Partî Sosyalistî Kurdistan-Partî Demokratî Serxwebûnî Kurdistan,4-Partiya Demokratik a Gelê Kurdistan,5-Partiya Kominîs,6-Tevgera Islamîya Kurdistanê.Ji ber ku hilbijartinan de %7 beraj hebû tenê du liste;listeya PDK û listeya YNK-PZK ketin parlementoya Kurdistanê.Listeya PDK ji%45.26,listeya YNK jî ji %43.82 dengan girtibûn.PDK û YNK li hev kirin ku 100 kursiyan di navbera xwe de 50-50 parve bikin navê vê sistemê re fiftî-fiftî dihat gotin.Lê ev sistem di pêşerojêde bû lihevnatinên mezin.

Hilbijartin tevî hemû kêmasîyên xwe him hêvîya gelê Kurd zêde kir,him jî nîşanî hemû Cîhanê dan ku ji bo pêşveçunê zemîneke baş heye.4ê Hezîranê de Parlementoya Kurdistanê vebû û parlementaran sond xwarin.Parlemento û Hikumeta Kurdistanê bi tempoyeke baş dest bi karên xwe kirin.Pêşveçûnên ku li başurê Kurdistanê dibû ne tenê bo Kurdistanîyên Başur bo hemû Kurdistanîyan dibûn tovên hêvîyên nû.Di 4ê Cotmeha 1992an de Parlemena Neteweyîya Kurdistan biryerekê dîrokî vergirt û “Dewleta Federe ya Kurdistan” îlan kir.Yekem serokê parlemena Kurdistanê Cewher Namiq bû.