Dîrok û Dewletên Kurdî : Gotar - Çima Serxwebûna Kurdistan,Çima Dewletek?!

rûpela serî

Çima Serxwebûna Kurdistan,Çima Dewletek?!

Netewa Kurd her çiqas dîrokê de dewlet û rêveberîyên bi hêz avakiribe jî ji ber cihê xwe ya jeo-politik a Kurdistan,ber sedemên wek paşdemayîna civaka Kurd,di nav civaka Kurd de nebûyîna çîna rewşenbîrî,ziyana ku bi sedsalan li Kurdistan hatine kirin,bêzar bûn û tirsa dewletên Cîhanê ji diroka Kurdan û nexwestina wan a serbixwebûna Kurdan,kêşeya olî û gelek sedem û arîşeyên din gelê Kurd serxwebûna xwe dest nexistîye.

Ji bo gelê Kurd jiyanek baş û biewle,bo parastina dîrok,berdawamîya û pêşketina şaristanîya Kurd,parastina nirx û rûmeta Gelê Kurd ji dijminan,bo pêşketina Kurdan di warên wêje,musik,huner,mimarî,zanist,teknolojî û hwd. de,bo pêşketina çand,aborî,zimanê Kurdî,modernizasyona civakî,bo bilind bûna standartên jiyanê û dahatuyeke azad bo mirovê Kurd ji xeynî "Kurdistaneke Serbixwe" altarnetifek din nîne.Hemû çareserîyên din çareserîyên demîne.

Bi taybetî bo gelê bakûrê Kurdistanê ango perçeya Kurdistanê ku di bin desthilatdarîya Tirkîye de ye cîya bûnbo berjewendîyên dema dirêj û pêşketina giştî riya herî gûncaw e.

Şêweya Rêveberîya Dewleta Tirk

Dewleta Tirk di serî de ser bingeheke çewt hatiye avakirin.Pêkhatinek ser bingehek çawa bê avakirin wê bi vê avahî pêşdikeve.

Di mantalîteya dewleta Tirk de "gel" nîne.Dewlet bo zumre û çîna sereke heye.Gel garantîya berdewamîya wan e.Ji ber vê yekê di nav gelê Tirk de jî her tim pêşketina enttellektuelîzm ûhatiye bisînor kirin.Rewşa aborîya gelê Tirkîye her tim di astekê nizm de hatîye hîştin.Gel di her konaxê de bi futbol,magazîn,ol,nîqaşên vala û bê bingeh,nijadperestî û bi gele tiştên din hatine ewiqandin.

Di vî şêweya rêveberîyê de armanca sereke bi avayekî pîvandî paşda xistina gel.Pêşketina gel bo grubên berjewendîxwaz ya rêveberîya Dewleta Tirk xeter e.Dewlemend bûna gel di hêla aborî de bi giştî zana bûn,pêşketin,fam kirina rastîyan,fikirîn,têgihêştin,xwendin, helsengandin,şareza bûn û bi wan re girêdayî midexaleya gel bo rêveberîyê jî bixwe re tîne.Ji bo ku wan gruban ku ji sermeyadar,çete,mafya,çeteyên nava arteşa Tirk û çeteyên sûyasî-leşketî pêş tê ji berjewendîyên xwe nebin hin jî li Tirkîye li ser domandina şêweya rêvebirînê ku li jor de hate behs kirin bi israrin.

Heman şêweya rêvebirînê di dîrokê de gellek welatan de jî hatiyê cêbecekirin.

Rewşa gelê Kurd di nava sîstemê de 2 caran xirabtir e.Ji ber ku Kurd bi temamî ji pêşketin û ji qebûl kirinê tên mehrum kirin.Ji ber ku dewleta Tirk ser esasê Tirk bûnê hatîye avakirin û 80 sale jî tiştek ji vê rastîya xwe jî winda nekirîye.Li Tirkîye herêmen herî paşdamayî herêma Kurdistanê ye.Kurd bi temamî dev ji doza netewî berdin jî wê pêşketina herêmên Kurdan her tim were asteng kirin.Ji ber ku tirsa perçe bûn tu carî jî ji nav dilên wan grubên rêveberîya Tirkan dernakeve.

Bi destxistina mafên neteweyî ya gelê Kurd li alîyêkî ne mimkune ku Kurd beyî dewletek serbixwe ya Kurdistanê jiyanake pêşketî di warê ekonomîyê,jiyaneke bi ewle û xwedî strandartên bilind,xizmetên baş ya tenduristî,perwerde,jîngeh,delfetên sosyal û hwd. nikarin bi dest bixwînin.

Ev rewş kêm zêde bo hemû perçeyên Kurdistanê eynîye.Her wiha li ser vê axa Kurd bi hezran sal dijîn û di wan hezaran sal de teybetmendî û hewcedarîyên cûda pêkhatîye.Ger vê şêwegirtina hezaran salan ji alîyê gelekî din û şêwegirtneke din a dîrokî bi başî were birêvebirîn jî ne mimkune ku wan taybetmendî û hewcedarîyên cûda bêne bergirî kirin.

Her netew encax xwe bi xwe dikare bi rêvebibe ser esasê aîdîyet û taybetmnedîyên xwe yên dîrokî.Ger wisa nebe wê nifşên xirab,kêm,derûnî xirab,tewş,bêparseng,bêhavil û bêhilberîn derkevin holê.Ku niha li Kurdistanê di nifşên nû de hemû wan kêşeyên girîng tê dîtin.

Şêwe û modela dewleteke Kurdî

Raste ku dewleteke serbixwe ya Kurdistanê xwe bi xwe çareserîya hemû wan kêşeyan bi xwe re nayîne.Tenê "serxwebûn" ne wateya azadî,pêşketin an jî çareserîyê ye.

Lê herî girîng ewe ku firsenda rêkubpêk kirina dewleteke Kurdistanê bi temamî destê Kurdan de ye.Ger berovajî dewleta Tirk,dewketa Kurdistanê ser bingeheke dirust bê vakirin wê hemû tiştên ku li jor bo hatibûn rêz girtin wê bêgûman pêk werin.

Piştî sedan salan û zor,zehmetî,zordarî,mirin,êş û têkaşîna dûrûdirêj niha li başûrê Kurdistanê ne serbixwe be jî dewleteke Kurdî hatiye afirandin,bi Hikumeta Kurdistan,Parlemena Kurdistan,wezaretên hikumeta Kurdistan,bi dehan organên medya bi dehan sazî,dezgeh,rêxistinên neteweyî(çandî,sîyasî,perwerdeyî û fermî) heye.

Li Kurdistana azad di rêvberîyê de hin bûyer û kêmasîyên ku gelê başûrê Kurdistanê bêzar dikin hene.Her çiqas dawî li brakûjî hatibe jî hin jî hizbeyatî û sîyasetên teng tê meşandin û bi bandora konjoktura herêmê jî li Kurdistana azad rêvberîyek tam profesyonel nehatîye afirandin.Gelek caran gilî û gazîndeyên gel ji dezgehên hukmî te rojevê.Meseleyên ruşvet û hwd. Pirsgirêkin cidî ne.Her wiha daîreyên fermî kêm kar dikin.Dereng vedibin û zû tên girtin.Heman kêmasî di tevahîya jiyana kar û xebatan de heye.Li Kurdistana azad tatîl gelek zêde ne.Saetên karkirinê kêm e.Pirsgirêkeke din ya girîng a li Kurdistana azad bêretî û ruşwet e.Gellek ciwanên jîr û şareza ku bi salan û dixwînin û dixebitin û hinek wan bê kar dimînin di layêkî din de jî dezgeh û sazîyan gendelîyê dibînin û bi avayekî xwezayî jî naxwazin di nav vî bê edeletîyê de bimînin.Dezgeh û sazîyên hikumeta Kurdistanê temamî bi rêkûpêkî kar nakin.Hikumeta bandora xwe û hêza nikare bi temamî dezgêh û sazîyên xwe nîşan bide.Li ser parlementerên Kurd jî hin nêzîkahîyên bi guman heye.Li gelek cîhan tê gotin ku hin lawên axayan an jî kesên bi îmtîyaz bi torpîlê bûne endema parlemena Kurdistanê an jî memûreke di dezgehên hikumetê de.Ger rêveberîya Kurdistan rê li wan neyênîyan negre wê him ev delfeta dîroka li Kurdistana azad ji dest biçe û bo vê yekê jî divê hikumeta Kurdistanê kontrola xwe ser dezgehên xwe xurttir bike û rêveberîyek neteweyî û pêşketî were cêbece kirin.

Li başûrê Kurdistanê jî bi temamî girîngîya KurdistanîyetÎ û serxwebûnê baş nehatîyê têgihêştin.Li başûrê Kurdistanê li gel hemû azadîyan hîsa “Iraqî bûn” kêm be jî berdewam dike.Hin jî peyva “Kurdistana Iraq” tê bikaranîn.Bandora medyaya erebî wek bandora mûzîka Tirkî li başûr pirr zêde ye.Hin jî yasa û sembolên Iraqê tê bi kar anîn.Zimanê Ingîlîzî bi nêrînekî çewt wek sembola pêşketinê tê pejirandin.Hê jî beyî ku Kurdistan were nîşan kirin li gellek cîhan nexşeya Iraqê tê bikaranîn.

Raste li Kurdistan Azad gellek pirsgirêk hene lê dîrak li ber çavê me diherike.Li şûna ku em çavên xwe wan rastîyan bigrin an jî dev jê berdin divê em bi xwe midaxale bikin da ku bingeha dewleta başûrê Kurdistanê ne çewt be û bo me û bo nifşên ayîndê jiyaneke xweş û şad bê afirandin.

Nêzîk bûna serxwebûnê li başûrê Kurdistanê
Îro çareserîya tenê ya hemû keşêyên Neteweya Kurd û derîya tenê ya pêşketina çand,aborî,ziman,huner,mimarî,musîk,wêje û hwd. ên Kurdî Kurdistana Azad de heye.Kurd neteweke ji ber vê yekê jî ew hemû pêşketin ya hemû gelê Kurd e.Beşekî ji xaka Kurdan azad e û ber bi serbixwe bûyîne we diçe.Parastina Kurdistana Azad ango Kurdistana hemû Kurdan, bêgûman erka bingehîn û neteweyî ye.

Li Kurdistana Azad Tevgera Referandûmê bo diyarkirina çarenûsa gelê Kurdistana xebatan dike.2004’an de nêzî 2 milyon îmze komkirin û pêşkeşî neteweyên yekbûyî kirin.Di hilbijartinên Iraq û Kurdistanê Sibata 2005ê de Tevgera Referandûmê Kurdistanê li gel sendoqên hilbijartinê sondoqên bo referendûmê dan.Ev referandûm referandûmekê fermî lê bi vê referandûmê tevî bajarê Kerkûkê ji %98ê gelê Kurd bo serxwebûnê gotin “erê”.

Pêşketinên dawî û baye konjoktura nû ya Cihanê delfeta Serxwebûna Kurdistanê zêde kirîye.Divê Neteweya Kurd û bizûtneweya rizgarîya Kurdistanê bi bergeheke eqilane û bi sîyasetekê Kurdistanî bo bikaranîna vê delfeta dîrokî xebatên xwe bilind bikin. Niha berjewndîyên DYE û Kurdan di heman riyê de ye.Ev nayê wê wateya ku DYE Kurdan hez dikin.Lê divê di çerçoveya berjewndîyên hevbeş de firsend baş were bikaranîn.Ango ne teslîm bûn,lê tevgerîna stratejîk hewceye.Divê Kurd her tim îxtîmal xirab jî bigrin ber çawan û li gor vê yekê li dor berjewendîyên neteweyî planên hêzên din lehê Kurdan were ber alî kirin.

Serxwebûn di hemû perçeyan de

Niha kêm partî an jî rêxistin henin ku pirsgirêka neteweyî ya Kurd wekî pirsgirêka Kurdistanê nîşan didin..Piraniya rexistinên Kurdî kêşaya Kurdistanê wekî kêşeya Kurd tînin rojevê.Berî her tiştî bernemeyekê netewî pêwiste.Ger gelê Kurd pêşketinên Cihanê baş bixwîne,bi stratejîyekî neteweyî bilive,girîngîya serxwebûnê tebigîhêje,hevkariyên xwe yên ku bi hêzen navneteweyî de ne idolojîk û hestiyar,bi avayekî stratejîk,bipêşdîtin bi hestên netewperez hareket bike dê ve demê de gihîştina armancê jî hêsatir be.

Berî her tiştî divê meseleya Kerkûkê were çareser krin û piştre jî bi dor pêşxistina aborî,hêza leşkerîye û Medyaya Kurdî,di her perçeyê de pêkhatina yekîtîya Neteweyî û piştgirîya girseyî ya Kurdistana bakur bo Kurdistana Azad,bi diplomasî û xebatekê xurt vergirtina piştgirîya Cihanê û pêkanîna referandumekê fermî bo diyar kirina çarenûsa Neteweya Kurd.jî îlan kirina Dewleta Serbixwe ya Kurdistanê û pêşxistina vê dewletê ye.

Di vê navberê de jî xebata esasî bi avayekî stratejîk beralî kirina planên hêzên Cîhanê li rojhilata navîn li berjewendîyên gelê Kurd di perçeyên din ya Kurdistanê ye.Bakûrê Kurdistanê,rojhilatê Kurdistanê û başurrojavayê Kurdistanê.Li şûna ku Kurd hevûdin rexne bikin û êrîşî ser hev bikin hewceye ku ev delfeta han were bikaranîn.Divê tu grub û hêzên Kurdî ji ber nekin ku berjewendîya wana hevbeş di xebata hevbeş û serkeftina giştî û berjewendîyên giştî de ye.”